Antypolska akcja nacjonalistów ukraińskich w Małopolsce Wschodniej w świetle dokumentów Rady Głównej Opiekuńczej 1943-1944. Seria: Dokumenty do Dziejów Stosunków Polsko-Ukraińskich 1939-1945. Tom 1

W pierwszym tomie serii Dokumentów do dziejów stosunków polsko-ukraińskich 1939-1945 przedstawiono wybór z unikatowego zbioru materiałów Rady Głównej Opiekuńczej dotyczącego zbrodni dokonanych przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej, zamieszkującej południowo-wschodnie województwa II Rzeczypospolitej. W skład zbioru, wchodządokumenty centrali RGO w Krakowie, Delegata RGO i Doradcy przy Gubernatorze Dystryktu Galicja oraz działających w poszczególnych powiatach Polskich Komitetów Opiekuńczych (sprawozdania, raporty, relacje, imienne wykazy poszkodowanych i zamor-dowanych, korespondencja, tłumaczenia i odpisy ulotek ukraińskich oraz notatki). Obraz wyłaniający siępo przestudiowaniu dokumentacji jest jednoznaczny. Eksterminacja, palenie domostw, grabienie majątku, tysiące uchodźców, to codzienność Polaków byłych mieszkańców wsi wołyńskich i małopolskich. Jedno z haseł banderowców „ my ne budemo mały Ukrainy, ale i Lachiw tu ne bude było realizowane z okrucieństwem i konsekwencją. [...] W związku ze znanymi wypadkami na Wotyniu ucieczka ludności polskiej rozpoczęła się już w lutym. Masowy charakter przybiera od lipca. Wtedy przybywają do Lwowa pierwsze masowe transporty. Pierwszy transport uchodźców z Wołynia przybył do Lwowa 9 lipca 1 943 w liczbie 364 ludzi, w tym 94 mężczyzn, 102 kobiet i 168 dzieci, które stanowiły 46% liczby ogólnej [...] (ze sprawozdania PolKO Lwów-Miasto 281X1943, dok. 66) [...] Napady sporadycznie trwają od samego początku wojny akcja zaś zorganizowana rozpoczęła się od sierpnia 1943 r. przebieg analogiczny do wołyńskiej. Napady odbywająsię g przeważnie po nocach. Ludność polska ponosi ofiary w życiu i mieniu. Ostatnio od grudnia I 1943 r. rozpoczęłysięnapadymasowenawsiewSOiwięcej %polskie. [...] (i (ze sprawozdania PolKO w Zioczowie grudzień 1943, dok. 134) [...] Nastroje we wschodniej części Dystryktu Galicji sąbardzo groźne. W pociągach słyszy się *fe bez tajenia śpiew przez robotników i młodych Ukraińców „ Smert lachom. Hasło „ rizaty | lachiw rozchodzi sięcorazpotężniej. [...] (ze sprawozdania przedstawiciela RGO lipiec 1943, dok. 200) pisane ręcznie, wzywające Polaków do opuszczenia wsi, ponieważ wkrótce nastąpi: „ zahalna rizanyna Lachiw [...] (ze sprawozdania PolKO w Brzeżanach 121X1943, dok. 3)