{
  "type": "book",
  "site": {
    "name": "Kołczan Książek",
    "language": "pl-PL",
    "url": "https://www.kolczanksiazek.pl"
  },
  "formats": "Każda podstrona ma dwie wersje z tymi samymi danymi: JSON (adres strony + .json) i markdown (adres strony + .md). Do każdego `url` w tym dokumencie można dopisać .json albo .md.",
  "title": "Szkice o totalitaryzmie",
  "subtitle": null,
  "slug": "szkice-o-totalitaryzmie",
  "url": "https://www.kolczanksiazek.pl/aleksander-hertz/szkice-o-totalitaryzmie",
  "json": "https://www.kolczanksiazek.pl/aleksander-hertz/szkice-o-totalitaryzmie.json",
  "markdown": "https://www.kolczanksiazek.pl/aleksander-hertz/szkice-o-totalitaryzmie.md",
  "authors": [
    {
      "name": "Aleksander Hertz",
      "slug": "aleksander-hertz",
      "url": "https://www.kolczanksiazek.pl/aleksander-hertz"
    }
  ],
  "language": "pl_PL",
  "original_title": null,
  "original_language": null,
  "first_published": "1994-01-01",
  "genres": [],
  "series": [],
  "cover": "https://quivercdn.com/covers/wydawnictwo-naukowe-pwn/aleksander-hertz/szkice-o-totalitaryzmie_8-301-11337-5-a7c1188c.jpg?v=2026-09-01%2013%3A48%3A10",
  "description": "Szkice Hertza, które znajdzie Czytelnik w tym tomie, analizują zjawisko narastania niedemokratycznych tendencji w polityce lat trzydziestych. Jednym z najbardziej przenikliwych przekonań Hertza jest hipoteza o płynnym, niejako niewidocznym przejściu od form demokratycznych do form oligarchicznych w masowych stronnictwach politycznych. Chociaż możliwe jest ostre, jakościowe przeciwstawienie demokracji dyktaturze, Hertz stara się pokazać, że zalążki dyktatury totalitarnej są zawarte w regułach demokratycznego przywództwa, że zło wyrasta po cichu i mało spektakularnie z dobrej formy politycznej. Pomysł zaczerpnięty został zapewne z „ żelaznego prawa oligarchii\" Michelsa, ze spostrzeżeń M. Webera o roli zawodowych biurokratów i bogatych notabli (honoracjorów) w masowych partiach politycznych i z teorii elit Pareta. Jego myślowe rozwinięcie i empiryczne uzasadnienie jest wszakże samodzielnym dziełem Hertza. Szkice te nie były drukowane ponownie ponad pół wieku, jednak każdy uważny Czytelnik ujrzy w nich narodziny totalizmu. Totalizm, mimo iż umarł jako forma państwa, może się odradzać niemal w każdej partii, w której wódz ma swą drużynę. Zwłaszcza zaś wtedy, gdy wykolejone jednostki i zdeklasowane grupy społeczne tworzą bohemę polityczną, w której brak sukcesów zawodowych kompensowany jest zabawą w gry o władzę. Powołując się na typy biograficzne Floriana Znanieckiego Hertz dostrzegł, że „ ludzie zabawy\" znacznie częściej niż „ ludzie pracy\" czy „ ludzie dobrze wychowani\" wypełniają swymi ambicjami scenę polityczną. Dostrzegł, że ludzie zbędni lub marginalni w życiu zawodowym, bez udanych karier zawodowych nader chętnie szukają pocieszenia w dążeniu do władzy. Wielu z nich zaludni drużyny samozwańczych wodzów, będzie ulegać charyzmie wodzów i aktywnie współtworzyć legendy i mity osłaniające naturalną małość przywódców. Uwagi o stylu politycznym Hitlera, Mussoliniego, Lenina i Stalina nie są jednak tylko historią. Jest w nich wiele ponadczasowej prawdy socjologicznej o cienistych i groźnych stronach każdego przejawu przywództwa politycznego. W tym sensie są nadal aktualnym ostrzeżeniem dla obywateli i dla uczestników partyjnych walk o władzę. Właśnie ten moment walki akcentuje Hertz szczególnie mocno. Wszelkie partie, nie tylko antydemokratyczne, są opisane jako organizacje walki. Z tego faktu i jego psychologicznych skutków (bojowe postawy członków, mit wroga) wyrasta militaryzacja partii, której skrajnym przejawem jest partia totalna z charyzmatycznym wodzem i jego drużyną, która niszczy podstawy demokracji. Hertz nie rozważa partyjności jako splotu działań ludzi współpracujących, zawierających kompromisy, szukających porozumienia. Stronnictwo rządzi się racjonalnością walki, chce zwycięstw jak armia, a swych przeciwników pragnie doprowadzić do klęski. Hertz nie lubi tego świata walki i być może właśnie dlatego o nim pisze. Nie pisze jednak z nienawiścią ideologa, lecz z rozumnym, wyjaśniającym stosunkiem badacza. W swych autobiograficznych wyznaniach pisał skromnie: „ Nie mam najmniejszych złudzeń co do trwałości tego, co napisałem. Jeżeli w dwadzieścia pięć latpo mojej śmierci jakaś pamięć o mnie i o mojej pracy zdoła się zachować, uznałbym to za osiągnięcie nadzwyczajne. Ale i mało prawdopodobne\"2. Od nas, dziś czytających jego studia o partiach, zależeć będzie, czy to prawdopodobieństwo wzrośnie, czy uznamy jego pisarstwo za godne pamięci.",
  "editions": [
    {
      "title": "Szkice o totalitaryzmie",
      "subtitle": null,
      "url": "https://www.kolczanksiazek.pl/aleksander-hertz/szkice-o-totalitaryzmie/8301113375",
      "publisher": "Wydawnictwo Naukowe PWN",
      "publisher_series": [],
      "translators": [],
      "medium": "paper",
      "duration_seconds": null,
      "narrators": [],
      "illustrators": [],
      "cover_artists": [],
      "isbn": "8-301-11337-5",
      "pages": 312,
      "published": "1994-01-01",
      "language": "pl_PL",
      "cover": "https://quivercdn.com/covers/wydawnictwo-naukowe-pwn/aleksander-hertz/szkice-o-totalitaryzmie_8-301-11337-5-a7c1188c.jpg?v=2026-09-01%2013%3A48%3A10"
    }
  ],
  "other_languages": [],
  "characters": [],
  "chapters": []
}