Mikołaj Nowosilcow (1762-1838). Portret carskiego inkwizytora

Nowosilcow - to nazwisko budziło w latach 1815-1830 lęk, nienawiść i odrazę nie tylko MV Królestwie Polskim, bowiem nikt nie wyrządził dotąd Polakom tyle krzywdy, nie zadał tyle cierpienia i upokorzeń, nie sterroryzował w takim stopniu i nie zaszczul, co ów senator rosyjski, mianowany przez Aleksandra I komisarzem pełnomocnym MV Warszawie. Po carskiej nominacji stał się on wnet, obok wielkiego księcia Konstantego, faktycznym współrządcą Królestwa. Prowadzone przez niego z wielkim rozmachem i zakrojone na szeroką skalę śledztwa przeciwko polskiej młodzieży (z najsłynniejszym przeciwko filomatom) i Towarzystwu Patriotycznemu, nadzór nad cenzurą i nadanie jej represyjnego oblicza, rozbudowa policyjnej siatki szpiclów, donosicieli i prowokatorów, a ponadto nieustanne oczernianie Polaków przed carem o najgorsze z ich strony zamiary - wszystko to Składa się na pełny obraz Nowosilcowa jako inkwizytora doskonałego i zaciekłego wroga zarówno polskich swobód konstytucyjnych, jak i odrębności Królestwa Pólstóego względem Rosji.