{
  "type": "book",
  "site": {
    "name": "Kołczan Książek",
    "language": "pl-PL",
    "url": "https://www.kolczanksiazek.pl"
  },
  "formats": "Każda podstrona ma dwie wersje z tymi samymi danymi: JSON (adres strony + .json) i markdown (adres strony + .md). Do każdego `url` w tym dokumencie można dopisać .json albo .md.",
  "title": "Żydzi Gliwiccy",
  "subtitle": null,
  "slug": "zydzi-gliwiccy",
  "url": "https://www.kolczanksiazek.pl/bozena-kubit/zydzi-gliwiccy",
  "json": "https://www.kolczanksiazek.pl/bozena-kubit/zydzi-gliwiccy.json",
  "markdown": "https://www.kolczanksiazek.pl/bozena-kubit/zydzi-gliwiccy.md",
  "authors": [
    {
      "name": "Bożena Kubit",
      "slug": "bozena-kubit",
      "url": "https://www.kolczanksiazek.pl/bozena-kubit"
    }
  ],
  "language": "pl_PL",
  "original_title": null,
  "original_language": null,
  "first_published": "2005-11-01",
  "genres": [],
  "series": [],
  "cover": "https://quivercdn.com/covers/muzeum-w-gliwicach/bozena-kubit/zydzi-gliwiccy_8-389-85608-5-c70c987b.jpg?v=2026-09-02%2011%3A40%3A19",
  "description": "Gliwice to miasto, w którym przez wieki obok różnych narodowości mieszkali także Żydzi. Procentowo stanowili niezbyt liczną grupę, jednak w widoczny sposób wpłynęli na rozwój miasta, zwłaszcza na rozwijający się w XIX w. przemysł. Wydawnictwo przedstawia powstanie i rozwój gminy żydowskiej w Gliwicach od najstarszych informacji pisemnych z końca XVII w., poprzez wiek XVIII i początek XIX – czas ograniczonych praw Żydów w państwie pruskim – po kolejne akty prawne doprowadzające do ich równouprawnienia i asymilacji w XIX w. Odmiana losu w latach 30. XX w. i Holokaust to kolejne tematy podjęte na kartach tej książki, w tym także sprawa „ petycji Bernheima”, emigracji, narastającego ucisku i deportacji. Rok 1945 w Gliwicach stał się czasem istotnych przemian; spośród przedwojennej społeczności Żydów przeżyły w tym mieście jedynie osoby z małżeństw mieszanych, natomiast przybyli tutaj Żydzi z terenów wschodnich. Osobnym zagadnieniem poruszanym na łamach publikacji jest przedstawienie aspektów religijnych, w tym historii powstania synagogi gliwickiej oraz dwóch, dziś już zabytkowych, cmentarzy żydowskich. Opisane zostały także żydowskie organizacje społeczne i kulturalne oraz rozwój szkolnictwa. Dodatkowym walorem wydawnictwa jest zaprezentowanie materiałów archiwalnych dotyczących gliwickich Żydów, znajdujących się w różnych placówkach w kraju i za granicą oraz judaików znajdujących się w zbiorach Muzeum w Gliwicach. Publikacja stanowi zbiór tekstów wygłoszonych podczas konferencji „ Żydzi gliwiccy” zorganizowanej w Muzeum w Gliwicach w listopadzie 2005 roku. Zawiera następujące artykuły: * Roger Lustig: The Jewish Civil Vital Records in the Gliwice Archive and their context * Helena Wajcman, Eleonora Bergman: Gmina Żydowska w Gliwicach. Inwentarz zespołu w Archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie * Przemysław Nadolski: Historia osadnictwa Żydów w Gliwicach - sytuacja prawna Żydów na Śląsku do I wojny światowej * Bogusław Małusecki: Rodziny gliwickich przemysłowców pochodzenia żydowskiego - ich udział w życiu i rozwoju miasta * Przemysław Nadolski: Życie religijne, społeczne, organizacje kulturalne Żydów gliwickich w XIX i w pierwszych dziesięcioleciach XX w. * Jacek Schmidt: Udział członków gminy żydowskiej w życiu kulturalnym Gliwic * Halina Dudała: Szkolnictwo żydowskie w Gliwicach * Ewa Chojecka: Architektura synagogi w Gliwicach na tle XIX-wiecznej architektury synagogalnej Europy i Górnego Śląska * Magdalena Żmudzińska-Nowak: Dom przedpogrzebowy na nowym cmentarzu żydowskim - gliwickie dzieło Maxa Fleischera na tle innych jego realizacji w Europie Środkowej * Bożena Kubit: Rabini gliwiccy * Dariusz Walerjański: Zatarty ślad - dzieje cmentarzy żydowskich w Gliwicach * Julia Cartarius: The Jewish Community of Gleiwitz, 1933-1943 * Ryszard Kaczmarek: Narastanie antysemityzmu w prasie gliwickiej oraz górnośląskiej * Leszek Jodliński: Petycja Bernheima. Zwycięstwo Dawida nad Goliatem * Bogusław Tracz: Gliwice na trasie „ marszu śmierci” * Wojciech Jaworski: Żydzi w Gliwicach po II wojnie światowej * Bożena Kubit: Judaika w zbiorach Muzeum w Gliwicach * Dariusz Walerjański: Kalendarium Żydów gliwickich",
  "editions": [
    {
      "title": "Żydzi Gliwiccy",
      "subtitle": null,
      "url": "https://www.kolczanksiazek.pl/bozena-kubit/zydzi-gliwiccy/8389856085",
      "publisher": "Muzeum w Gliwicach",
      "publisher_series": [],
      "translators": [],
      "medium": "paper",
      "duration_seconds": null,
      "narrators": [],
      "illustrators": [],
      "cover_artists": [],
      "isbn": "8-389-85608-5",
      "pages": null,
      "published": "2005-11-01",
      "language": "pl_PL",
      "cover": "https://quivercdn.com/covers/muzeum-w-gliwicach/bozena-kubit/zydzi-gliwiccy_8-389-85608-5-c70c987b.jpg?v=2026-09-02%2011%3A40%3A19"
    }
  ],
  "other_languages": [],
  "characters": [],
  "chapters": []
}