Kronika wszytkiego świata Marcina Bielskiego

Dzieło historyczne Marcina Bielskiego (1551, 1554, 1564) znane jest zazwyczaj pod skróconym tytułem pierwszej i drugiej edycji jako Kronika wszytkiego świata. Utwór ten reprezentuje popularny w średniowieczu, a w epokach późniejszych nadal żywotny gatunek historii uniwersalnej, w encyklopedycznej odmianie imago mundi, otwartej m. in. na wiadomości obyczajowe i geograficzne. Na gruncie rodzimym dzieło Bielskiego okazało się przedsięwzięciem pionierskim: jako pierwsza polskojęzyczna kronika drukowana, jako pierwsze obszerne powiadomienie o Nowym Świecie, jako pierwsza narracja historyczna o wyraźnym protestanckim profilu religijnym. Zarazem księga ta z jednej strony odzwierciedlała, z drugiej zaś niewątpliwie kształtowała popularne renesansowe widzenie świata, pozostając ważnym źródłem informacji jeszcze na długo, bo i dziejopisowie wieków XVII i XVIII miewali ją na pulpicie. Jest to jej wartość nieprzedawniona także w dobie współczesnej, zwłaszcza dla tych, którzy poszukują nie tyle ścisłych wiadomości historycznych, ile świadectw dawnej mentalności i wiedzy potocznej, jak również niebłahych satysfakcji czytelniczych dostarczonych w obfitości przez dziejopisa, który łączył kompetencje erudyty i tłumacza z żywym talentem narracyjnym. Prezentowana monografia próbuje przedstawić opus magnum Bielskiego w perspektywie mediacji pomiędzy średniowieczem i renesansem, katolicyzmem i protestantyzmem, swojskim i obcym, kroniką i historią, " głosem" i " pismem", z uwzględnieniem dziejów kolejnych redakcji, sposobów pracy ze źródłami, a także głównych kierunków recepcji dzieła.