{
  "type": "book",
  "site": {
    "name": "Kołczan Książek",
    "language": "pl-PL",
    "url": "https://www.kolczanksiazek.pl"
  },
  "formats": "Każda podstrona ma dwie wersje z tymi samymi danymi: JSON (adres strony + .json) i markdown (adres strony + .md). Do każdego `url` w tym dokumencie można dopisać .json albo .md.",
  "title": "Graffiti w PRL",
  "subtitle": null,
  "slug": "graffiti-w-prl",
  "url": "https://www.kolczanksiazek.pl/ewa-chabros/graffiti-w-prl",
  "json": "https://www.kolczanksiazek.pl/ewa-chabros/graffiti-w-prl.json",
  "markdown": "https://www.kolczanksiazek.pl/ewa-chabros/graffiti-w-prl.md",
  "authors": [
    {
      "name": "Ewa Chabros",
      "slug": "ewa-chabros",
      "url": "https://www.kolczanksiazek.pl/ewa-chabros"
    }
  ],
  "language": "pl_PL",
  "original_title": null,
  "original_language": null,
  "first_published": "2011-01-01",
  "genres": [],
  "series": [],
  "cover": "https://quivercdn.com/covers/instytut-pamieci-narodowej/ewa-chabros/graffiti-w-prl_978-83-6163-116-3-90704448.jpg?v=2026-09-01%2015%3A42%3A59",
  "description": "Album został przygotowany przez Ewę Chabros z OBEP IPN we Wrocławiu oraz Grzegorza Kmitę „ Patyczaka\" - uczestnika środowiska graffiti w latach osiemdziesiątych XX w. Publikacja powstała w ramach ogólnopolskiego projektu badawczego i edukacyjnego „ Rok Kultury Niezależnej\", realizowanego przez Instytut Pamięci Narodowej w latach 2009-2010. Celem projektu było ukazanie kultury, co należy podkreślić - kultury niezależnej od mecenatu państwa, jako formy oporu społecznego wobec rządów komunistycznych w Polsce. Pojęcie graffiti kojarzy się obecnie w znacznym w stopniu z dewastacją odnowionych elewacji zabytków i budynków mieszkalnych, ale nie zawsze tak było. W okresie II wojny światowej graffiti należało do technik małego sabotażu - było sygnałem informującym, że naród polski istnieje i nigdy się nie podda. Jako metoda oporu zostało przeniesione również w czasy powojenne, kiedy okupację niemiecką zastąpiła samozwańcza, popierana przez Związek Radziecki, władza komunistyczna. Na polskich murach pojawiały się wówczas napisy antyrządowe i antyradzieckie, krytykujące sytuację polityczną i gospodarczą Polski Ludowej. Były one niemal natychmiast zamalowywane, a Służba Bezpieczeństwa i milicja prowadziły nieraz długotrwałe śledztwa, mające doprowadzić do wykrycia sprawców. Graffiti w PRL było głosem wykluczonych - tych wszystkich, których system komunistyczny zmusił do milczenia. W okresie tzw. karnawału „ Solidarności\" społeczeństwo odzyskało na krótko przestrzeń publiczną, jednak wraz z wprowadzeniem stanu wojennego kamienice pokryły się plamami po zamalowanych napisach. Na tych plamach latem 1982 r. pojawiły się krasnale Pomarańczowej Alternatywy, malowane początkowo we Wrocławiu, a następnie w innych miastach Polski. W połowie lat osiemdziesiątych XX w. na polskich murach zagościła nowa forma graffiti - kolorowe obrazki odbijane od szablonów. Zwykle opatrzone były jakimś podpisem, a ich treść w przewrotny sposób naigrawała się z systemu komunistycznego. Autorzy graffiti drwili z systemu, prominentnych działaczy partyjnych i państwowych, MO i SB, protestowali przeciwko przymusowej służbie wojskowej i budowie elektrowni jądrowych, zwracali uwagę na stan środowiska naturalnego i tragiczny los zwierząt, prowadzili na murach kampanie społeczne. Ich szablony zabarwione były przewrotnym humorem, charakterystycznym dla Pomarańczowej Alternatywy, której happeningi odbywały się w tym czasie w całym kraju. Ulubionym tematem był np. gen. Jaruzelski, którego przedstawiano w postaci supermena, boksera, wrony lub bałwana w ciemnych okularach, itp. Na murach pojawiali się także przywódcy radzieccy, np. Lenin, którego przedstawiano w czuprynie punka, w czapce krasnoludka albo z balonikiem. Dziś graffiti często jest postrzegane jako wandalizm, w PRL-u walczyło nie tylko z obowiązującym systemem, który dławił wolność słowa i myśli, ale też z brudem i szarzyzną polskich ulic oraz beznadzieją peerelowskiej rzeczywistości. Kolorowe, zabawne obrazki na brudnych, szarych, odrapanych ścianach zwracały uwagę przechodniów, przywoływały uśmiech i odrywały na moment myśli od siermiężnej, socjalistycznej rzeczywistości. Album Graffiti w PRL składa się z trzech części: pierwsza przybliża historię polskiego graffiti, druga zawiera relacje twórców, w trzeciej zamieszczono dokumenty sprawy operacyjnej „ Pędzel\", prowadzonej w Świdnicy w 1973 r. Ewa Chabros",
  "editions": [
    {
      "title": "Graffiti w PRL",
      "subtitle": null,
      "url": "https://www.kolczanksiazek.pl/ewa-chabros/graffiti-w-prl/9788361631163",
      "publisher": "Instytut Pamięci Narodowej",
      "publisher_series": [],
      "translators": [],
      "medium": "paper",
      "duration_seconds": null,
      "narrators": [],
      "illustrators": [],
      "cover_artists": [],
      "isbn": "978-83-6163-116-3",
      "pages": 196,
      "published": "2011-01-01",
      "language": "pl_PL",
      "cover": "https://quivercdn.com/covers/instytut-pamieci-narodowej/ewa-chabros/graffiti-w-prl_978-83-6163-116-3-90704448.jpg?v=2026-09-01%2015%3A42%3A59"
    }
  ],
  "other_languages": [],
  "characters": [],
  "chapters": []
}