Niemieckie dzieje w XIX i XX wieku

Nie można opowiedzieć dziejów jednego narodu europejskiego w jakimś okresie, nie obejmując jednocześnie wzrokiem całej Europy; nie można opowiedzieć historii Europy, nie rozbijając jedności przedmiotu na wielość narodową, aby następnie złożyć ją znowu w całość. Dzieje każdego europejskiego narodu są z gruntu odmienne od dziejów innego narodu, nieporównywalne, jedyne w swoim rodzaju; zarazem są innym bliskie i do nich podobne. Wszystkie narody pozostawały w ścisłym, przyjaznym, wrogim kontakcie i oddziaływały na siebie: Niemcy i Włosi, Włosi i Hiszpanie, Hiszpanie i Francuzi, Anglicy i Francuzi, Anglicy i Hiszpanie, Francuzi i Niemcy, Skandynawowie, Niemcy i Anglicy, Niemcy, Polacy, Czesi, Słowianie Południowi, Węgrzy. Żadna historia narodowa nie może uchodzić w naszych oczach za normę, w takim sensie, że należałoby żałować, iż inne nie przebiegały tak jak ona.