{
  "type": "book",
  "site": {
    "name": "Kołczan Książek",
    "language": "pl-PL",
    "url": "https://www.kolczanksiazek.pl"
  },
  "formats": "Każda podstrona ma dwie wersje z tymi samymi danymi: JSON (adres strony + .json) i markdown (adres strony + .md). Do każdego `url` w tym dokumencie można dopisać .json albo .md.",
  "title": "Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego",
  "subtitle": null,
  "slug": "uwagi-nad-zyciem-jana-zamoyskiego",
  "url": "https://www.kolczanksiazek.pl/henryk-sienkiewicz/uwagi-nad-zyciem-jana-zamoyskiego",
  "json": "https://www.kolczanksiazek.pl/henryk-sienkiewicz/uwagi-nad-zyciem-jana-zamoyskiego.json",
  "markdown": "https://www.kolczanksiazek.pl/henryk-sienkiewicz/uwagi-nad-zyciem-jana-zamoyskiego.md",
  "authors": [
    {
      "name": "Henryk Sienkiewicz",
      "slug": "henryk-sienkiewicz",
      "url": "https://www.kolczanksiazek.pl/henryk-sienkiewicz"
    }
  ],
  "language": "pl_PL",
  "original_title": null,
  "original_language": null,
  "first_published": "2005-01-01",
  "genres": [],
  "series": [],
  "cover": "https://quivercdn.com/covers/de-agostini/stanislaw-staszic/uwagi-nad-zyciem-jana-zamoyskiego_8-304-04775-6-d638b294.jpg?v=2026-09-01%2006%3A31%3A14",
  "description": "Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego – praca Stanisława Staszica opublikowana anonimowo w roku 1787. Dzieło uważane jest za inicjujące wielki ruch umysłowy Sejmu Czteroletniego. Przeważała w nim świadomość zagrożenia niepodległościowego Polski. Staszic zawarł w nim propozycje środków zaradczych dla uratowania kraju przed upadkiem. Książka składała się z 19 rozdziałów, między innymi: Edukacja, Prawodawstwo, Władza wykonawcza etc., ostatni rozdział brzmi: Sposób ratowania Polski od podziału. Staszic nawiązywał w dużej mierze do umowy społecznej Rousseau. „ Wolny lud”, zrzeszony na zasadzie całkowitej równości, realizować miałby swoją wolność poprzez podporządkowanie się woli zbiorowej, która oddawać powinna bezpośrednie tendencje, a przynajmniej większości tych jednostek. Utrata wolności następuje - zdaniem Staszica - w momencie zagarnięcia władzy przez jednostkę lub grupę jednostek. Społeczeństwo zaś jest wartością moralną, a szczęście może polegać jedynie na podporządkowaniu się woli zbiorowej. Staszic modyfikuje teorie Rousseau. Gdy Rousseau głosi konieczność uznania woli większości, Staszic motywuje to odniesieniem do świata przyrody, o którego rozwoju decyduje prawo silniejszego. Z takim rozumieniem społeczeństwa łączy się koncepcja narodu. Narodem są bowiem wszystkie stany. Staszic występował więc przeciw „ wyłącznictwu” jednej klasy uważającej się za reprezentację całej reszty społeczeństwa. Co do systemu rządzenia odbiegał Staszic od teorii Monteskiusza o rozdziale władzy prawodawczej od wykonawczej. Żądał bezpośredniego sprawowania władzy przez lud, aby władza rządziła i ustalała prawa. Pisał: Niechaj Sejm nieustanny moc prawodawczą z mocą wykonawczą złączy Edukacja według Staszica miała być podporządkowana nadrzędnym celom narodowym. Ważną rolę miało zaszczepienie cech społecznych, warunkujące przygotowanie młodego człowieka do życia w zbiorowości ludzkiej. Żądał upaństwowienia szkolnictwa w myśl Komisji Edukacji Narodowej, ale wbrew jej woli postulował rozpoczęcie nauki od problemów moralności społecznej, akcentując potrzebę rozszerzenia zajęć praktycznych, przygotowujących do życia publicznego i zawodowego. Za najmniej produktywne Staszic uważał wychowanie klasztorne, dowodził bezsensowności teologicznych twierdzeń o nagrodzie w życiu po życiu. Przydatność religii motywował istnieniem Najwyższej Istoty, rozumianej w duchu deistycznym, sprawiedliwej, karzącej i nagradzającej.",
  "editions": [
    {
      "title": "Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego",
      "subtitle": null,
      "url": "https://www.kolczanksiazek.pl/henryk-sienkiewicz/uwagi-nad-zyciem-jana-zamoyskiego/8304047756",
      "publisher": "De Agostini",
      "publisher_series": [],
      "translators": [],
      "medium": "paper",
      "duration_seconds": null,
      "narrators": [],
      "illustrators": [],
      "cover_artists": [],
      "isbn": "8-304-04775-6",
      "pages": 282,
      "published": "2005-01-01",
      "language": "pl_PL",
      "cover": "https://quivercdn.com/covers/de-agostini/stanislaw-staszic/uwagi-nad-zyciem-jana-zamoyskiego_8-304-04775-6-d638b294.jpg?v=2026-09-01%2006%3A31%3A14"
    }
  ],
  "other_languages": [],
  "characters": [],
  "chapters": []
}