# Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego

Canonical: https://www.kolczanksiazek.pl/henryk-sienkiewicz/uwagi-nad-zyciem-jana-zamoyskiego

![Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego](https://quivercdn.com/covers/de-agostini/stanislaw-staszic/uwagi-nad-zyciem-jana-zamoyskiego_8-304-04775-6-d638b294.jpg?v=2026-09-01%2006%3A31%3A14)

- Autorzy: [Henryk Sienkiewicz](https://www.kolczanksiazek.pl/henryk-sienkiewicz)
- Język: pl_PL
- Data wydania: 2005-01-01

## Opis

Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego – praca Stanisława Staszica opublikowana anonimowo w roku 1787. Dzieło uważane jest za inicjujące wielki ruch umysłowy Sejmu Czteroletniego. Przeważała w nim świadomość zagrożenia niepodległościowego Polski. Staszic zawarł w nim propozycje środków zaradczych dla uratowania kraju przed upadkiem. Książka składała się z 19 rozdziałów, między innymi: Edukacja, Prawodawstwo, Władza wykonawcza etc., ostatni rozdział brzmi: Sposób ratowania Polski od podziału. Staszic nawiązywał w dużej mierze do umowy społecznej Rousseau. „ Wolny lud”, zrzeszony na zasadzie całkowitej równości, realizować miałby swoją wolność poprzez podporządkowanie się woli zbiorowej, która oddawać powinna bezpośrednie tendencje, a przynajmniej większości tych jednostek. Utrata wolności następuje - zdaniem Staszica - w momencie zagarnięcia władzy przez jednostkę lub grupę jednostek. Społeczeństwo zaś jest wartością moralną, a szczęście może polegać jedynie na podporządkowaniu się woli zbiorowej. Staszic modyfikuje teorie Rousseau. Gdy Rousseau głosi konieczność uznania woli większości, Staszic motywuje to odniesieniem do świata przyrody, o którego rozwoju decyduje prawo silniejszego. Z takim rozumieniem społeczeństwa łączy się koncepcja narodu. Narodem są bowiem wszystkie stany. Staszic występował więc przeciw „ wyłącznictwu” jednej klasy uważającej się za reprezentację całej reszty społeczeństwa. Co do systemu rządzenia odbiegał Staszic od teorii Monteskiusza o rozdziale władzy prawodawczej od wykonawczej. Żądał bezpośredniego sprawowania władzy przez lud, aby władza rządziła i ustalała prawa. Pisał: Niechaj Sejm nieustanny moc prawodawczą z mocą wykonawczą złączy Edukacja według Staszica miała być podporządkowana nadrzędnym celom narodowym. Ważną rolę miało zaszczepienie cech społecznych, warunkujące przygotowanie młodego człowieka do życia w zbiorowości ludzkiej. Żądał upaństwowienia szkolnictwa w myśl Komisji Edukacji Narodowej, ale wbrew jej woli postulował rozpoczęcie nauki od problemów moralności społecznej, akcentując potrzebę rozszerzenia zajęć praktycznych, przygotowujących do życia publicznego i zawodowego. Za najmniej produktywne Staszic uważał wychowanie klasztorne, dowodził bezsensowności teologicznych twierdzeń o nagrodzie w życiu po życiu. Przydatność religii motywował istnieniem Najwyższej Istoty, rozumianej w duchu deistycznym, sprawiedliwej, karzącej i nagradzającej.

## Wydania

### Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego

- Wydawnictwo: De Agostini
- ISBN: 8-304-04775-6
- Liczba stron: 282
- Data wydania: 2005-01-01
- Język: pl_PL