Pojęcie prawa

Herbert L. A. Hart (1907–1992), angielski uczony przez cały okres akademickiej kariery związany z Uniwersytetem Oksfordzkim, należy do klasyków XX-wiecznej filozofii prawa, a jego główne dzieło, opublikowane w pierwszej wersji już w 1961 roku, pozostaje do dziś jedną z najbardziej wpływowych prac tej dziedziny. Stoi ono w centrum sporów wokół pozytywizmu prawniczego, w międzywojniu i nieco później odzwierciedlającego rozpowszechnione w różnych dyscyplinach myślenie pozytywistyczne, które natury systemów upatrywało w ich „ stanowionym”, a więc formalnym charakterze. W szczególności pozytywizm prawniczy w skrajnej postaci postrzegał prawo jako system obowiązujący bez względu na swoją treść i niezależnie od podłoża moralnego. W konsekwencji prawem mogło być prawo jawnie niesprawiedliwe, np. nazistowskie. Hart był pozytywistą prawniczym, ale umiarkowanym. Prawo nie jest dla niego „ systemem nakazów” suwerena, lecz złożonym zbiorem reguł na tyle otwartych, że sędzia niekiedy musi je interpretować. Pozostaje zakorzenione w sferze praktyki za pośrednictwem empirycznej „ reguły uznania”, która pozwala rozpoznawać, co w danym systemie prawnym jest, a co nie jest regułą prawa. Obok słynnych, błyskotliwych analiz walorem tego dzieła przesądzającym o jego trwałej aktualności jest to, że Hart postrzega prawo jako praktykę uwarunkowaną także moralnie: treść prawa kształtuje pewna jego wewnętrzna moralność i wypełnia ją pewne „ minimum prawa naturalnego”, a racjonalna krytyka moralna prawa jest możliwa.