OŻARÓW. Wspomnienia o wymarłym żydowskim miasteczku

Bracia Dawid i Izrael Rochwergowie jako pierwsi wpadli na pomysł napisania książki o Ożarowie. Obaj przed II wojną światową zdołali wyemigrować do Palestyny. Tam, kilka lat później, dołączyli do nich inni mieszkańcy Ożarowa i wszyscy razem stali się świadkami narodzin państwa Izrael. Rochwergowie czuli potrzebę uczczenia pamięci naszych rodzin i całej społeczności żydowskiej Ożarowa. Konieczne było zgromadzenie dokumentacji, podjęcie prac redakcyjnych… W pierwszych latach po II wojnie światowej bardzo prężnie działały stowarzyszenia ożarowian we Francji, Kanadzie, Stanach Zjednoczonych i Izraelu. Ocaleni z hitlerowskiego piekła próbowali odbudować swoje życie i odnaleźć dla siebie miejsce. Inicjatywa braci Rochwergów przeszła niestety bez echa. Nikt z nas nie pozostał jednak obojętny. Chodziło przecież o oddanie hołdu pamięci naszych rodziców, a poprzez nich czterem wiekom żydowskiego życia, już na zawsze utraconego. W latach siedemdziesiątych członkowie Towarzystwa Ożarowskiego w Paryżu zadali sobie to samo pytanie – czy nie nadszedł już najwyższy czas na stworzenie zbioru dokumentów? Powołano komisję, która miała zorganizować to przedsięwzięcie od podstaw, ale inicjatywa znów zakończyła się niepowodzeniem. W 1985 roku na spotkaniu drugiego pokolenia ożarowian wyrażono zdziwienie, że wciąż brak takiej dokumentacji. Zabrzmiał apel o nadrobienie straconego czasu. W listopadzie 1989 roku grupa dziesięciu osób wybrała się na pielgrzymkę do Ożarowa i Treblinki. Wśród nich był Roger Cukierman. Uczcił w ten sposób pamięć swojego ojca, Maksa, który przez długi czas był prezesem Stowarzyszenia Ożarowian w Paryżu. W Ożarowie i Treblince jeszcze mocniej odczuł potrzebę utrwalenia pamięci o tych, którzy zginęli. Natychmiast się do niego przyłączyłem. Miałem już wtedy siedemdziesiąt lat, należałem jednak do najmłodszych z nas, urodzonych w Ożarowie. Byłem też tym spośród ocalałych z ożarowskiego getta, którego pamięć o nim pozostała żywa i bystra. Czułem się gotowy, by przypomnieć sobie o życiu żydowskim, jakie znałem przed wojną, a także o ponurych latach getta i wojny. Do zespołu dołączył również Michel Gryner, który dokładał wszelkich starań, aby przetłumaczyć na język francuski malownicze wyrażenia ożarowskiego języka jidysz. Warto pamiętać, że jego ojciec Maurice pojechał do Ożarowa po wyzwoleniu z obozu Auschwitz. Miał nadzieję, że znajdzie tam kilku ocalałych Żydów, ale musiał zmierzyć się z brutalną rzeczywistością. W Ożarowie nie pozostał ani jeden Żyd. Nie zapomnieć o Ożarowie to więcej niż obowiązek. Mamy na uwadze oczywiście młode pokolenie, które nie poznało naszych rodzin, sąsiadów, ani tak charakterystycznego życia w żydowskiej wiosce w Polsce. Niektóre te historie mogą wydawać się dziwne, niczym z innej epoki. Są one jednak „ typowo ożarowskie”. Dają świadectwo prawdzie czy wartościom, które mają tendencję do zanikania, takim jak solidarność, poczucie sprawiedliwości, wiara w przyszłość, chęć pracy na rzecz postępu ludzkości oraz poczucie humoru. Książka ta dedykowana jest pamięci naszych rodziców, którzy zginęli podczas Zagłady. Przeznaczona jest dla dzieci i wnuków zniszczonej cywilizacji, którzy szukają śladów pamięci o niej. Na kolejnych stronach opisuję moją wieś Ożarów, jaką znałem, zanim została zniszczona. Hillel Adler „ Tytułem wstępu” Wswoich wspomnieniach Hillel Adler z niezwykłym realizmem, ale i dużą dawką humoru prezentuje codzienność ożarowskiego sztetla z czasów przed wybuchem wojny i w jej trakcie. Czytelnik staje się świadkiem dramatycznego przerwania żydowskiego życia – świąt, wydarzeń czy zwyczajów, które panowały w Ożarowie. Liczne fotografie, plan miasta, lista mieszkańców przeplatają się z informacjami o biedzie, antysemityzmie czy obecnych w miasteczku tendencjach politycznych. Odnaleziona w świadomości autora pamięć nastoletniego chłopca pozwala nam zajrzeć w okna jego sąsiadów i choć przez chwilę poczuć atmosferę tamtego „ małego, żydowskiego miasteczka, które było”. Polskie