Treny są niekwestionowanym arcydziełem literatury polskiej. Dziewiętnaście nowatorskich i kunsztownych liryków poświęconych zmarłej córce, Urszuli, to zarazem najbardziej osobista i niezwykła część dorobku czarnoleskiego poety. Kochanowski przeprowadza czytelnika przez kolejne fazy żałoby i ojcowskiego cierpienia – od rozpaczy i żalu po ukojenie. Cykl obfituje w odniesienia do dzieł twórców antycznych, w wyszukane figury stylistyczne i znane wzorce metafor. Nic dziwnego – w szesnastowiecznej praktyce poetyckiej mierzenie się z dorobkiem dawnych mistrzów było poniekąd obowiązkowe. Najwybitniejsi poeci renesansu potrafili jednak, jak pisze we Wstępie Janusz Pelc, z pieczołowitym kultywowaniem tradycji wiązać mieszczące się w ówczesnych konwencjach poetyki, ale niekiedy wykraczające poza nie, modyfikujące je rozwiązania nowatorskie, choć i dla nich szukali nobliwych, antycznych zazwyczaj, genealogii. Tak właśnie postępował Kochanowski w Trenach. Tej strategii oraz głęboko osobistemu charakterowi cyklu zawdzięczamy jego niepowtarzalny charakter. W 1919 roku Treny Jana Kochanowskiego w opracowaniu Tadeusz Sinki ukazały się jako pierwszy tom nowej, obiecującej serii wydawniczej. Dziś, opracowane przez Janusza Pelca, wznawiamy je w cyklu Wzorcowe tomy BN na stulecie serii.
