Książka niniejsza nie jest podręcznikiem, jest książką do czytania. Ma ona powiedzieć tym, którzy chcą to wiedzieć, co to jest nasz naród, skąd się on wziął i jak się rozwinął, co w przeszłości osiągnął i jakie przeszkody w życiu swoim pokonał. Jest to trochę tak, jak opowiedzenie młodemu synowi czy córce o przeszłości ich rodziny, o dawno zmarłych dziadkach i pradziadkach. Przecież normalnie, każdy chce wiedzieć, kim byli jego przodkowie i chętnie opowiadań o przeszłości swej rodziny słucha. A naród — to jest tak jak rodzina: to jest zbiorowość, która złączona jest poczuciem jedności i solidarności, mająca wspólną przeszłość, przejęta wzajemną czułością i przywiązaniem. Ale naród, to jest coś o wiele od rodziny większego i mocniejszego. Każdy normalny człowiek kocha swego ojca i matkę, swoją żonę i swoje dzieci. Życzy im wszystkiego dobrego, boleje nad ich nieszczęściami i przykrościami, cieszy się ich radościami, jest dumny z tego, co stanowi ich zasługi, osiągnięcia i cnoty, wstydzi się za nich, jeśli w czymś nie dopisali lub zawinili. Każdy normalny człowiek, w jeszcze większym stopniu, kocha swój naród i czuje się z nim związany. I ma świadomość, że jego naród — to jesteśmy „ my”. A inne narody, to są ludzie może zacni i godni szacunku, ale jednak obcy. „ Nie my”. I cieszy się sprawami swojego narodu lub martwi się nimi i pragnie przyczynić się do dobra tego narodu, służyć mu, pracować dla niego i być z niego dumnym, i być mu wiernym. Każdy członek narodu powinien, i w istocie chce, znać przeszłość swojego narodu. To znaczy wiedzieć, jakie były losy tego narodu — dobre i złe, radosne i smutne — w czasach minionych, pokolenie za pokoleniem, stulecie za stuleciem. Wiedzieć, co przeżywali jego dziadowie i pradziadowie, i pra–pra, wiele razy powtarzając to słówko pra–, praojcowie w dawnych wiekach. Jędrzej Giertych (z Przedmowy) Spis rzeczy tomu drugiego Czasy saskie Magnaci Rola Prus Protektorat rosyjski Żydzi Życie polskiego narodu pod saską okupacją August II Mocny Leszczyński August III Wojna siedmioletnia Czasy stanisławowskie Stanisław August Poniatowski Fryderyk Wielki Masoneria Przeciw masonerii Początki panowania Stanisława Augusta Konfederacja barska Pierwszy rozbiór Po pierwszym rozbiorze Sejm czteroletni Rewolucja francuska i niepodległość Stanów Zjednoczonych Konstytucja 3 maja Targowica. Wojna 1792 roku. Drugi rozbiór Powstanie Kościuszki i trzeci rozbiór POLSKA POD ZABORAMI Czasy napoleońskie Legiony Napoleon Bonaparte Księstwo Warszawskie Napoleon a Hiszpania Wojna 1809 roku Pochód Napoleona na Moskwę Upadek Napoleona Skutki zawieruchy napoleońskiej Masoneria a Napoleon Błędy Napoleona Skutki poczynań Napoleona w Polsce Niedostateczność akcji polskiej przy Napoleonie Kongres wiedeński Powstanie listopadowe Noc listopadowa Wojna 1831 roku Emigracja paryska Czasy międzypowstaniowe Powstanie styczniowe Rewolucja moralna Rządy Wielopolskiego Branka i powstanie Konwencja Alvenslebena i jej skutki Czasy popowstaniowe Polskie życie polityczne w epoce popowstaniowej Wojna rosyjsko–japońska i rewolucja 1905 roku
