Spośród wszystkich lat wojny i lat, które poprzedziły masowe a wymuszone opuszczenie Małopolski Wschodniej przez większość Polaków, najbardziej tragicznymi i najtrudniejszymi do przeżycia były tam lata 1939-1941. Zapoczątkował je bolesny dla wszystkich wrzesień 1939 r. Wszystko, co z trudem zdobyto i zdawało się tak trwałe, utracono w ciągu niewielu dni tego jednego miesiąca. Głęboki kontrast między latami spokoju i wolności a miesiącami nieustannej obawy przed czymś, co w każdej chwili może każdego spotkać - obawy przed wywozem czy aresztowaniem - pogłębiał jeszcze w odczuciach ogółu Polaków rzeczywiste przeciwności życia. Były one tak zaskakujące, że nikt nie był wówczas przygotowany do stawienia im czoła. Dopiero później - w jakiejś mierze - nauczono się tego. Nie zdając sobie jeszcze zupełnie sprawy, jak olbrzymie zmiany w warunkach życia i jakie ograniczenia w możliwościach swobodnego działania potrafi wprowadzić władza sowiecka (nie używano wówczas słowa: radziecka),oficerowie polscy, dawni peowiacy z czasów I wojny światowej - opierając się na swych doświadczeniach, wierząc mocno w ostateczne zwycięstwo polskiej sprawy -przystąpili natychmiast do tworzenia wojskowych podziemnych organizacji. Wypróbowane swego czasu w zupełnie innych warunkach metody pracy konspiracyjnej nieuniknienie musiały jednak prowadzić do dotkliwych strat w konfrontacji z nadzwyczaj szybko rozbudowanym, wszędzie wnikającym i wszystkie dziedziny życia ogarniającym, sowieckim aparatem kontroli i nadzoru. Tworzenie tego aparatu było szczególnie łatwe przy przychylności dla głoszonych idei komunistycznych znacznej części licznego społeczeństwa żydowskiego oraz przy wrogim nastawieniu do Polaków wielu Ukraińców.
