Filozofia wolnomularza

Johann Gottlieb Fichte (1762–1814) – pierwszy w szeregu idealistycznych filozofów XIX wieku. Stworzył metafizykę opartą na pojęciu „ jaźni” i skoncentrowaną na zagadnieniach etycznych. W jej ramach zbudował koncepcję aktywności ludzkiego intelektu oraz filozofię „ czynu”, tj. działania świadomości społecznej, która konstytuuje rzeczywistość i nadaje jej sens moralny. Głosił prymat „ ja praktycznego” nad „ teoretycznym”, czyli działania etycznego nad poznaniem. Postulował przezwyciężenie utylitaryzmu przez wychowanie zgodne z ideałem ludzkiej wspólnoty działającej w sposób wolny, a zarazem podporządkowany wymogom etyki i rozumu. W tym duchu rozwijał również teorię państwa i prawa, teorię wiedzy oraz filozofię religii. Wywarł wpływ m. in. na „ lewicę heglowską”, na neokantyzm i tzw. „ socjalizm etyczny”, a także na marksizm w szkole frankfurckiej. Przez swą pasję etyczną, namiętny racjonalizm oraz wysoką ocenę moralnej i intelektualnej wolności związał się blisko z wolnomularstwem. Mimo poważnych zastrzeżeń co do jego aktualnego stanu, w ulepszonym i świadomym swych celów wolnomularstwie upatrywał realną możliwość humanizacji stosunków społecznych. W Filozofii wolnomularza swym poglądom filozoficznym nadał formę maksymalnie prostą, nie bez starania o wdzięk i żywość stylu. Głównym tematem rozprawki uczynił naprawę społeczeństwa dzięki nowego typu elitom moralnym, które przez polityczną aktywność i przykład przezwyciężają jednostronność i cząstkowość dotychczasowego wychowania w imię wspólnego dobra.