Konfederacja warszawska. Trudne dzieje obywatelskiego kompromisu

W 2023 roku minęła 450. rocznica uchwalenia aktu konfederacji generalnej warszawskiej. Oryginał aktu znajduje się w Archiwum Głównym Akt Dawnych, a wierną kopię ma w swoich zbiorach Muzeum Historii Polski. Dokument ten powstał w czasie bezkrólewia po śmierci Zygmunta II Augusta. Postanowienia konfederacji, określanej mianem „ złotej karty polskiej tolerancji”, pod wieloma względami wyprzedzały swoją epokę. Szczególnie doniosłe są zapisy gwarantujące jednostce wolność wyznania. Uchwała, osadzona w tradycji humanistycznej refleksji republikańskiej, jest świadectwem obywatelskiej kultury politycznej − zbiorowej odpowiedzialności za losy państwa w trudnym dla niego dziejowym momencie. Autorka przybliżyła okoliczności towarzyszące powstawaniu aktu i późniejszej walce o akceptację zawartych w nim idei, ukazała wyzwania, z którymi przyszło się mierzyć ówczesnej wspólnocie, i wysiłki podejmowane, by tym wyzwaniom sprostać w zmieniającym się kontekście społeczno-politycznym trzech kolejnych bezkrólewi.