{
  "type": "book",
  "site": {
    "name": "Kołczan Książek",
    "language": "pl-PL",
    "url": "https://www.kolczanksiazek.pl"
  },
  "formats": "Każda podstrona ma dwie wersje z tymi samymi danymi: JSON (adres strony + .json) i markdown (adres strony + .md). Do każdego `url` w tym dokumencie można dopisać .json albo .md.",
  "title": "Aferzyści, spekulanci, szmalcownicy. Afery gospodarcze PRL",
  "subtitle": null,
  "slug": "aferzysci-spekulanci-szmalcownicy-afery-gospodarcze-prl",
  "url": "https://www.kolczanksiazek.pl/kazimierz-kunicki/aferzysci-spekulanci-szmalcownicy-afery-gospodarcze-prl",
  "json": "https://www.kolczanksiazek.pl/kazimierz-kunicki/aferzysci-spekulanci-szmalcownicy-afery-gospodarcze-prl.json",
  "markdown": "https://www.kolczanksiazek.pl/kazimierz-kunicki/aferzysci-spekulanci-szmalcownicy-afery-gospodarcze-prl.md",
  "authors": [
    {
      "name": "Kazimierz Kunicki",
      "slug": "kazimierz-kunicki",
      "url": "https://www.kolczanksiazek.pl/kazimierz-kunicki"
    }
  ],
  "language": "pl_PL",
  "original_title": null,
  "original_language": null,
  "first_published": "2017-11-09",
  "genres": [],
  "series": [],
  "cover": "https://quivercdn.com/covers/bellona/kazimierz-kunicki/aferzysci-spekulanci-szmalcownicy-afery-gospodarcze-prl_978-83-1114-443-9-71d30e5a.jpg?v=2026-09-03%2010%3A26%3A38",
  "description": "Oszustwa gospodarcze bulwersowały społeczeństwo w czasach PRL-u i dlatego niektóre z nich usiłowano „ zamieść pod dywan”. Pod płaszczykiem tajnych operacji służb specjalnych dokonywano malwersacji finansowych na wielką skalę. Aż do czasu transformacji ukrywano aferę „ Żelazo”. Polegała ona na tym, że ludzie pracujący pod skrzydłami kierującego wywiadem generała Milewskiego przenikali do struktur przestępczych w Europie Zachodniej. Współpracujący z peerelowskim wywiadem gangsterzy dokonywali kradzieży, napadów rabunkowych i morderstw, a „ zdobyczami” dzielili się ze zleceniodawcami, którzy w zamian dbali o ich bezpieczeństwo. Zupełnie sensacyjną wymowę ma historia potwierdzona w aktach IPN, że obok napadów na jubilerów, w 1977 roku służby zleciły gangsterom zabójstwo przebywającego na Zachodzie Adama Michnika. Oszustwem na wielką skalę stało się wprowadzenie dla ludzi z bezpieki sklepów „ za żółtymi firankami” oraz sieci „ Baltony” i „ Peweksu” zaopatrujących klientów dewizowych. Dwie tzw. afery szczecińskiej „ Baltony”, polegające na kradzieży dóbr z magazynów czy też handlu alkoholem z importu, były w tym kontekście marginalne w porównaniu z działalnością „ cinkciarza państwowego”, drążącego w majestacie prawa kieszenie Polaków poprzez machinacje dolarowe. Najgłośniejsze w latach 60., obficie relacjonowane w mediach, stały się afery – mięsna i skórzana. Pokazowe procesy i nadzwyczaj surowe kary miały odstraszać złodziei. W aferze mięsnej zapadł nawet wyrok śmierci, za którym optował Gomułka, a podporządkowany partyjnym decydentom wymiar sprawiedliwości pozostawał na usługach władzy. Jeszcze inny charakter przybrały afery „ Konsula”, czyli Czesława Śliwy vel Jacka Silbersteina oraz „ złotego gangu marszandów”. Samozwańczy „ Konsul” austriacki operujący w Polsce końca lat 60. okazał się naciągającym ludzi na duże pieniądze handlarzem... marzeniami. Natomiast „ złoty gang marszandów” Witolda Mętlewicza dokonał pod skrzydłami MSW wielkiego przemytu złota i innych kosztowności. Afera „ złotogłowych” skończyła się w 1976 roku 25-letnimi wyrokami więzienia. Dla odmiany w schyłkowym okresie PRL-u miał miejsce rabunek skarbu państwa na wielką skalę, który przeszedł do historii jako przekręty FOZZ oraz Schnapsgate. Posmak skandalu w ostatnich latach „ panowania” Jaruzelskiego miała też kradzież skarbu odkrytego w Środzie Śląskiej, która do dziś powraca we wspomnieniach reporterów.",
  "editions": [
    {
      "title": "Aferzyści, spekulanci, szmalcownicy. Afery gospodarcze PRL",
      "subtitle": null,
      "url": "https://www.kolczanksiazek.pl/kazimierz-kunicki/aferzysci-spekulanci-szmalcownicy-afery-gospodarcze-prl/9788311144439",
      "publisher": "Bellona",
      "publisher_series": [],
      "translators": [],
      "medium": "paper",
      "duration_seconds": null,
      "narrators": [],
      "illustrators": [],
      "cover_artists": [],
      "isbn": "978-83-1114-443-9",
      "pages": 336,
      "published": "2017-11-09",
      "language": "pl_PL",
      "cover": "https://quivercdn.com/covers/bellona/kazimierz-kunicki/aferzysci-spekulanci-szmalcownicy-afery-gospodarcze-prl_978-83-1114-443-9-71d30e5a.jpg?v=2026-09-03%2010%3A26%3A38"
    }
  ],
  "other_languages": [],
  "characters": [],
  "chapters": []
}