Bunt duszy polskiej. O twórczości politycznej i literackiej Romana Dmowskiego (z lat 1893-1934)

Nie straciła aktualności konstatacja Piotra Wierzbickiego, wnuka Andrzeja, członka Ligi Narodowej, poczyniona jeszcze w latach osiemdziesiątych XX wieku: „ Parę przychylnych zdań o Romanie Dmowskim, wybitnym mężu stanu i publicyście politycznym, jest naruszeniem tabu. Gdzieś w Warszawie, na jakimś seminarium, kilku absolutnie tak samo myślących kulturalnych panów wypracowało wspólną, odpowiedzialną i wyważoną ocenę dorobku Dmowskiego i do tego jeszcze załącznik, że aby uniknąć ocen błędnych, prawo do wspominania o Dmowskim otrzymują tylko oni. Potem biorą Dmowskiego na języki inni panowie z warszawskiej kawiarni. A w końcu okazuje się, że w szerokich kręgach polskiej inteligencji wyraz » endek« brzmi dziś jak obelga, oznacza osobnika podejrzanego, spod ciemnej gwiazdy, reakcjonistę, obskuranta i do tego kolaboranta”. Bywało i tak, że Dmowskiego w ogóle się nie czytało, lecz wydawało o nim aprioryczne sądy mające potwierdzać przynależność do tzw. sfery ludzi na pewnym poziomie. W rezultacie wie się na ogół o Dmowskim to, co wyobrażają sobie o nim jego krytycy czy przeciwnicy. Ze wstępu