Άννα Καρένινα

Πότε ένα έργο εξακολουθεί να είναι επίκαιρο εκατόν πενήντα χρόνια μετά τη συγγραφή του; Και πώς ερμηνεύεται μια μυθιστορηματική αυτοχειρία να γίνεται σημείο αναφοράς τόσο στην παγκόσμια λογοτεχνία όσο και στην πεζή καθημερινότητά μας; Δύο ρητορικά ερωτήματα, που αν και απαντήθηκαν με επιχειρήματα όσο και με αλλεπάλληλες κινηματογραφικές και σκηνικές μεταφορές, δεν φώτισαν, αλλά διαιώνισαν τον μύθο μιας, χωρίς όρια, αγάπης που οδηγήθηκε στην αυτοθυσία και την καταστροφή. Και αν μεν επρόκειτο μόνο για το πάθος ενός ανθρώπου που βιώνει το προσωπικό του δράμα πριν τη συντριβή -το λέμε με σιγουριά- λίγο θα μας ενδιέφερε αλλά οι συγκρούσεις σε επίπεδο χαρακτήρων, θρησκείας, ηθικής, γένους και κοινωνικών τάξεων δεν μπορούσαν να μας αφήσουν ασυγκίνητους. Έτσι, η τραγική ιστορία μιας παντρεμένης αριστοκράτισσας και της σχέσης της με έναν νεότερο άντρα στη τσαρική Ρωσία, όπως και η παράλληλη αφήγηση του γαιοκτήμονα αριστοκράτη Λέβιν που περιλαμβάνει την αξιολόγηση, αν όχι εκτίμηση, του φεουδαρχικού συστήματος που επικρατούσε στην εποχή του, τόσο στην πολιτική σκηνή όσο και σε επίπεδο μεμονωμένων χαρακτήρων, μας έδωσαν τα κίνητρα για να στραφούμε στην εξερεύνηση, τη μελέτη και την ανάλυση του magnum opus του Τολστόι. [...] Θέσαμε εξαρχής σαν στόχο να μην πέσουμε στην εύκολη λύση της αγιοποίησης της ηρωίδας, ούτε φυσικά και στη δαιμονοποίησή της, στο πνεύμα μιας αντίληψης εκπορευόμενης από την εκκλησία και τους αριστοκρατικούς κύκλους της τσαρικής Ρωσίας αλλά, ψύχραιμα και μεθοδικά, να βρούμε το κέντρο βάρους μιας γυναίκας παράφορης, εμμονικής, ασυμβίβαστης, αντιφατικής, εξαρτημένης από τη μορφίνη, που με το τραγικό της τέλος, ακύρωσε θεαματικά όλες τις σταθερές που την έδεναν με τη ζωή. Από την άλλη, θέλαμε να φωτίσουμε όλους εκείνους τους ήρωες που πλαισίωναν την ηρωίδα και εκόντες-άκοντες έπαιξαν ρόλο στις επιλογές της. Αλλά, πόσο μπορείς να φωτίσεις τα πρόσωπα σαράντα οκτώ χαρακτήρων χωρίς να ξεφύγεις από τις ράγες μιας διασκευής που αυτοπεριορίζεται; Γι' αυτό, μειώσαμε -με ιδιαίτερη θεατρική αδεία- τους βασικούς ρόλους σε δεκατρείς και μέσα σε εκατόν τριάντα περίπου σελίδες και δεκαεννέα μεγάλες σκηνές, συμπιέσαμε σχέσεις, αγνοήσαμε συνάφειες ή μεταφέραμε τη δράση για λόγους σκηνικής οικονομίας σε τόπους οικείους μεν, αλλά « εσωτερικούς», χώρους δωματίων ή γραφείων. Ταυτόχρονα, κρατήσαμε σχεδόν ακέραιο τον « άμαχο πληθυσμό», τους αφανείς ήρωες κάθε καθωσπρέπει αριστοκρατικής παροικίας οι οποίοι είναι και το ζητούμενο της ανθρωπογεωγραφίας του Τολστόι, για να μεταπηδήσουμε από μια εποχή ευδαιμονισμού, στυγνής τρομοκρατίας και εκμετάλλευσης των αδυνάτων, σε μια άλλη κατάσταση που ευαγγελίζεται την επανάσταση, την ελευθερία και την ισότητα. Έτσι οι ιστορίες της πριγκίπισσας Άννας Αρκάντιεβνα Καρένινα και του κόμη Κονσταντίν Ντμίτριτς Λέβιν κυλάνε σε παράλληλες τροχιές, διασχίζοντας εσωτερικά τοπία ομορφιάς και οδύνης, ηθικής και ανηθικότητας, πίστης και αμφισβήτησης, έρωτα και αναρχίας, για να σμίξουν λίγο πριν το φινάλε πάνω από τις γραμμές του τρένου... που άλλους θα συνθλίψει με τον όγκο του... κι άλλους θα ταξιδέψει προς την αυτογνωσία και τη γαλήνη. Τέλος, θα θέλαμε να αφιερώσουμε τη μετάφραση-διασκευή της Άννας Καρένινα του Τολστόι στη μνήμη της καβαλιώτισσας ποιήτριας Μαρίας Κυρτζάκη (1948-2016). (Από τον πρόλογο των μεταφραστών)