O gnuśności. Studium lenistwa i jego kontekstów

Lenistwo to przywara, o której, zdaje się, już wszystko powiedziano. Ma swoje odpowiedniki zarówno w językach klasycznych, jak i współczesnych. Jest tradycyjnym motywem w sztuce, poezji i literaturze, a chrześcijańskiej refleksji moralnej towarzyszy od wieków jako jeden z siedmiu grzechów głównych. O nieróbstwie traktują więc bajki, przysłowia i powieści, ale także wierszyki dla dzieci. Łatwo zatem ulec złudzeniu, że teoretyczny problem lenistwa również jest już dawno definitywnie rozwiązany. A może to tylko pozór? Czy na pewno jesteśmy świadomi bogactwa wszystkich kontekstów lenistwa? Czy trafnie rozpoznajemy złożoność i różnorodność jego odmian? Czy mamy pewność, że potrafimy je bez trudu odróżnić od pokrewnych mu melancholii, nudy czy depresji? I wreszcie, pytanie szczególnie dręczące etyków i moralistów, nie tylko tych leniwych: czy nieróbstwo zawsze jest przywarą, czy też może być też wartościowane pozytywnie? Zadanie gruntownego zbadania przedpola teoretycznego lenistwa dopiero się otwiera. Punktem wyjścia i niezwykle obiecującym tropem jest nieco zapoznana rodzima kategoria, wokół której zbudowana jest książka - gnuśność. Udajmy się zatem w drogę. Stąd do gnuśności. SPIS TREŚCI: Wprowadzenie. Stąd do gnuśności / 9 1. Gnuśność i metoda / 19 Lenistwo jako przywara / 21 Jak badać lenistwo? / 28 Punkt odniesienia: „ mała etyka" / 29 Wielkie nadzieje: etyka cnót / 34 Sojusznik: etyka hermeneutyczna / 38 Cisi wspólnicy / 42 Morbus hermeneuticus? / 51 2. Krótka historia przywary lenistwa / 57 Lenistwo w kulturze antycznej / 60 Lenistwo jako grzech główny / 83 Lenistwo w etosie mieszczańskim / 100 Leniwe konteksty filozofii nowożytnej / 106 3. Portret rodzinny: cztery siostry. Szersze konteksty lenistwa / 123 Mnisze znużenie: acedia / 125 Czarna żółć: melancholia / 130 Czarne słońce: depresja / 159 Ennui: swojska nuda / 168 Cztery siostry a lenistwo / 177 4. Co zwie się gnuśnieniem? Poszukiwanie swoistości pojęcia / 183 Etymologia ‘lenistwa' i terminów pokrewnych / 186 Obłomowszyzna. Od gnuśności do skole / 189 Gnuśność a lenistwo / 200 5. Cechy lenistw różnych. Próba typologii rozumienia pojęcia / 213 Lenistwo a trzy typy zła / 217 Ujęcia negatywne a pozytywne / 222 Negatywne sposoby rozumienia lenistwa / 225 Pozytywne sposoby rozumienia lenistwa / 234 Rozwinięcie wątku lenistwa pasożytującego / 251 6. Współczesne formy gnuśności /259 Emancypacja gnuśności / 262 Triumfalny pochód gnuśności? / 270 Ograniczenia gnuśnej perspektywy / 278 7. Czy gnuśność jest zła? W stronę wartościowania lenistwa / 285 Rekonstrukcja kroków wywodu / 288 Rola etycznych rozważań o lenistwie. Uwagi ogólne / 290 Granice normatywności / 293 Czy gnuśność jest zła? Wybrane zagadnienia normatywne / 296 Dodatek / 307 Bibliografia / 317 Indeks osób / 345 Summary / 355