Pożary i zgliszcza. Część II

Druga część opowieści o Aleksandrze Świdzie, uczestniku powstania styczniowego, który po upadku niepodległościowego zrywu trafia na Sybir. Tam jest świadkiem niewyobrażalnej katorg, jakiej doświadczyli polscy powstańcy. Maria Rodziewiczówna przedstawia całą paletę postaw ludzkich – od tych najszlachetniejszych po najpodlejsze. To przejmująca powieść o tragicznym losie Polaków, którzy podejmują kolejne zrywy w walce o niepodległość, choć wiedzą, że koszt powstania może być ogromny. „- To znaczy, że coś złego grozi Władce, to jest pannie Władysławie! A Czaplic zbyt jest podły, by ją tam bronić, a zbyt dba o nią, by zaniechać obrony. Mnie wzywa! - Aleks, to może zdrada, pułapka na ciebie! Zastaniesz gromadę zbójów! - Może być! Ale nie będzie powiedzianym, że Aleksander Świda wezwany imieniem tej, którą kocha nad życie, myślał o swym bezpieczeństwie, a nie o niej! O tej, co mu przed kilkunastu dniami powiedziała, że go kocha i nie odstąpi w złej czy w dobrej doli. Jestem jej narzeczonym i choćbym całe wojsko miał tam spotkać, pójdę do Grabów! List zatrzymaj, a jeżeli zginę, odeszlij jej ten znak, żem w jej imię znalazł śmierć! Bywaj zdrów! - Zaczekaj! Weź ludzi! Nie idź sam, szalony! - Mogę tylko iść sam, gdzie o nią chodzi!”