W cieniu starcia totalitaryzmów. Losy Górnoślązaków w XX wieku

Publikacja ukazuje się w roku, w którym przypada 80. rocznica „ Tragedii Górnośląskiej” oraz 80. rocznica zakończenia II wojny światowej. W dobie dzisiejszego społeczeństwa informacyjnego z pewnością wielu z dzisiejszych Górnoślązaków słyszało gdzieś sformułowanie: „ Tragedia Górnośląska”, jednakże czy każdy z nas potrafi zdefiniować, czym była owa tragedia? Górny Śląsk już od wieków był przedmiotem terytorialnego sporu pomiędzy państwami i mocarstwami, które w związku z tą walką używały również adekwatnej dla siebie terminologii – gdy chciano podkreślić związek swojego kraju z tym obszarem lub kiedy podkreślano na użytek polityczny jego odrębność. Zjawisko to zaczęło przybierać na sile wraz z powstawaniem pierwszych państw narodowych, kiedy w XIX w. zaczął się rodzić duch narodowy. Pierwsza połowa XX w. była dla Górnego Śląska czasem niezwykle burzliwym. Ludność autochtoniczna musiała pogodzić się z faktem masowego poboru podczas Wielkiej Wojny oraz późniejszym podziałem ich dotychczasowego terytorium pomiędzy nowe państwa. Po okresie dwudziestolecia międzywojennego na ziemiach między innymi Europy środkowo-wschodniej podczas II wojny światowej doszło do starcia dwóch totalitaryzmów w postaci niemieckiego nazizmu i rosyjskiego, internacjonalistycznego komunizmu. Główne cele operacyjne ofensywy styczniowej 1945 r. zadecydowały, że Górny Śląsk został zdobyty przez jednostki 1. Frontu Ukraińskiego, który starł się na tym terenie z Wehrmachtem, a konkretnie z 17. Armią z Grupy Armii „ Środek”. To właśnie działania od 12 stycznia 1945 r. i to, co miało miejsce później, powinny być rozumiane jako Tragedia Górnośląska. Nie były to tylko wywózki oraz krwawe walki o każdą piędź ziemi, ale wszystko to, co wiązało się z obecnością żołnierzy Armii Czerwonej na tych terenach. Nie chodzi tylko o jednostki liniowe, ale również o tzw. „ triofiejne otriady”, NKWD i późniejsze komendantury wojenne. Na tym jeszcze nie koniec -później tę władzę od Sowietów przejęli ulepieni na sowiecką modłę Polacy, którzy gorliwie wypełniali wolę moskiewskiej linii partyjnej. To, co miało miejsce na tych terenach, należy przedstawiać w możliwie szerokim ujęciu problemowym – poza walkami wojsk dochodziło tutaj bowiem do mordów, gwałtów, grabieży, wywózek sprzętu, deportacji Górnoślązaków do ZSRS, dzikich wypędzeń etnicznych Niemców i Górnoślązaków oraz tych, którzy przynależeli do I i II kategorii Volkslisty, osadzania w komunistycznych obozach na terenie Polski i obozach NKWD, szykan administracyjnych, walki z „ niemczyzną” i szeregiem innych wydarzeń i zjawisk. Tego wszystkiego czasami nie da się nazwać inaczej niż bestialstwem. W mojej ocenie właśnie ten dramatyczny proceder, jaki miał miejsce w pierwszej połowie 1945 r., powinien być klasyfikowany jako „ Tragedia Górnośląska”.