Filozofia, metafizyka, ontologia - relacje między tymi trzema stanowią dziś i stanowiły, jak widać, także dla Hartmanna sedno " problemu filozofii". W okresie poneokantowskim , gdy wcześniej panowała niepodzielnie teoria poznania, kwestia metafizyki-ontologii była szczególnie istotna. Sam Hartmann, początkowo zwolennik szkoły marburskiej, najlepiej wiedział, o czym mówi, gdy dobitnie przyznawał nauce o bycie jako takim tytuł naturalnej philosophia prima Jednocześnie dementował neokantowski pogląd, jakoby Kant przezwyciężył metafizykę. Zdaniem Hartmanna Kant właśnie ją umożliwił " Teoria poznania musi stać się metafizyka poznania". Oznacza to, ze musi pozbyć się przypisywanej jej roli niemetafizycznego przygotowania bliżej nieokreślonej przyszłej metafizyki, sama bowiem ma na wskroś metafizyczny charakter.
