{
  "type": "book",
  "site": {
    "name": "Kołczan Książek",
    "language": "pl-PL",
    "url": "https://www.kolczanksiazek.pl"
  },
  "formats": "Każda podstrona ma dwie wersje z tymi samymi danymi: JSON (adres strony + .json) i markdown (adres strony + .md). Do każdego `url` w tym dokumencie można dopisać .json albo .md.",
  "title": "Krzyżyk niespodziany. Czas Goralenvolk",
  "subtitle": null,
  "slug": "krzyzyk-niespodziany-czas-goralenvolk",
  "url": "https://www.kolczanksiazek.pl/pawel-smolenski/krzyzyk-niespodziany-czas-goralenvolk",
  "json": "https://www.kolczanksiazek.pl/pawel-smolenski/krzyzyk-niespodziany-czas-goralenvolk.json",
  "markdown": "https://www.kolczanksiazek.pl/pawel-smolenski/krzyzyk-niespodziany-czas-goralenvolk.md",
  "authors": [
    {
      "name": "Paweł Smoleński",
      "slug": "pawel-smolenski",
      "url": "https://www.kolczanksiazek.pl/pawel-smolenski"
    },
    {
      "name": "Bartłomiej Kuraś",
      "slug": "bartlomiej-kuras",
      "url": "https://www.kolczanksiazek.pl/bartlomiej-kuras"
    }
  ],
  "language": "pl_PL",
  "original_title": null,
  "original_language": null,
  "first_published": "2022-05-10",
  "genres": [],
  "series": [],
  "cover": "https://quivercdn.com/covers/czarne/pawel-smolenski/krzyzyk-niespodziany-czas-goralenvolk_978-83-8396-151-4-07154098.jpg?v=2026-08-25%2020%3A41%3A20",
  "description": "Wacuś ściskał dłoń Hansa Franka, gdy przez Tatry ruszali pierwsi kurierzy. Wacuś Krzeptowski chluby nazwisku nie przyniósł i skończył marnie, a jego kuzyn Józef Ujek Krzeptowski poświęcał życie, by hańbę z nazwiska zmazać. O pierwszym chętnie by zapomniano i pamiętano tylko o drugim. Witkiewicz, Chałubiński, Zaruski, Przerwa-Tetmajer i inni stworzyli wizję Tatr i Podhala jako pięknego zakątka zamieszkanego przez ludzi szlachetnych, swoiste plemię nieskażone cywilizacją. Niemieccy naukowcy również twierdzili, że podtatrzański lud jest nadzwyczajny, a wręcz że górale to w istocie Germanie rozpuszczeni w słowiańskim żywiole - Goralenvolk. Kenkarty z literą G przyjęło około dwudziestu procent ludności Podhala. Ci, którzy tak zrobili, wierzyli w wielkie Niemcy albo obietnicę lepszego traktowania, inni brali, bo brali wszyscy w wiosce. Niektórym góralska kenkarta nie przeszkadzała w działalności konspiracyjnej: ukrywali Żydów i tatrzańskich kurierów, sami nosili bibułę albo chodzili z meldunkami na słowacką stronę. Do dziś na Podhalu trudno o jednoznaczną opinię o ideologach i przywódcach Goralenvolku. Wstyd naznaczył jednak nazwiska wielkich rodów. Jest jak niechciany spadek, który mimo wszystko trzeba przyjąć. A przecież góral honorowy, dumny, wierny ojczyźnie i tatrzański rozbójnik, zdrajca i kolaborant to awers i rewers tej samej monety. Ale krzyżyk niespodziany to jednak nie to samo co hakenkreuz. Pozostaje tylko za Antonim Krohem powtórzyć: Wszystko to było cholernie nieproste. I o tym jest ta książka. Gdy się tylko nieco uchyli tę wierzchnią warstwę cepeliowskich emblematów i uprzedzeń, ukazuje się świat po szekspirowsku pogmatwanej historii. A przecież skoro nasi poeci już dawno ustalili, że Podhale to matecznik arcypolskości, i to przekonanie krzepnie od ponad wieku, to problemy Podhala chyba też wypada uznać za arcypolskie. W każdym razie zgodzili się z tym Bartłomiej Kuraś i Paweł Smoleński. To znaczy z tym, że wielki charakter górali (a więc Polaków w ogóle) nie wyklucza małości (polskiej, w końcu patrzymy tu jak w lustro), a ta nie unieważnia całkiem mitów, które pielęgnujemy. Łukasz Grzymisławski, Magazyn Książki",
  "editions": [
    {
      "title": "Krzyżyk niespodziany. Czas Goralenvolk",
      "subtitle": null,
      "url": "https://www.kolczanksiazek.pl/pawel-smolenski/krzyzyk-niespodziany-czas-goralenvolk/9788383961514",
      "publisher": "czarne",
      "publisher_series": [],
      "translators": [],
      "medium": "paper",
      "duration_seconds": null,
      "narrators": [],
      "illustrators": [],
      "cover_artists": [],
      "isbn": "978-83-8396-151-4",
      "pages": 160,
      "published": "2025-06-27",
      "language": "pl_PL",
      "cover": "https://quivercdn.com/covers/czarne/pawel-smolenski/krzyzyk-niespodziany-czas-goralenvolk_978-83-8396-151-4-07154098.jpg?v=2026-08-25%2020%3A41%3A20"
    },
    {
      "title": "Krzyżyk niespodziany. Czas Goralenvolk",
      "subtitle": null,
      "url": "https://www.kolczanksiazek.pl/pawel-smolenski/krzyzyk-niespodziany-czas-goralenvolk/9788381914680",
      "publisher": "czarne",
      "publisher_series": [],
      "translators": [],
      "medium": "paper",
      "duration_seconds": null,
      "narrators": [],
      "illustrators": [],
      "cover_artists": [],
      "isbn": "978-83-8191-468-0",
      "pages": 160,
      "published": "2022-05-10",
      "language": "pl_PL",
      "cover": "https://quivercdn.com/covers/czarne/pawel-smolenski/krzyzyk-niespodziany-czas-goralenvolk_978-83-8191-468-0-58323fb5.jpg?v=2026-08-25%2021%3A28%3A53"
    }
  ],
  "other_languages": [],
  "characters": [],
  "chapters": []
}