Listy hetmańskie rodu Potockich. Tom 4. Korespondencja Andrzeja Potockiego. Hetman polny koronny 1684–1691

Korespondencja hetmańska obejmująca okres od połowy XVII do połowy XVIII wieku, to bezcenne źródło do dziejów Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Idea zebrania, opracowania, a następnie wydania listów pięciu hetmanów wywodzących się z rodziny Potockich herbu Pilawa, narodziła się jako odpowiedź na pojawiające się postulaty, niedostatecznego wykorzystania epistolografii w badaniach nad dziejami państwa polsko-litewskiego. Listy wytwarzane w otoczeniu kolejnych hetmanów koronnych, a kierowane do najważniejszych osób w państwie, stanowiły i stanowią doskonałe źródło pokazujące mechanizmy rządzenia państwem, kierowania armią, naświetlając jednocześnie wszelkie wady i zalety ówczesnej polityki. Źródła te rozproszone w wielu archiwach znajdujących się na terenie kilku krajów Europy, często nie dość znane, nie były wykorzystywane przez historyków, w sposób na jaki zasługują. Oddawana w ręce Czytelników seria „ Listów hetmańskich rodu Potockich” będąca elementem serii MONUMENTA POLONIAE EPISTOLARIA ma być próbą naprawienia tej sytuacji i wprowadzenia do szerokiego obiegu naukowego listów, które są świadkiem swoich czasów i dziś uzyskują ponownie okazję by przemówić. Andrzej Potocki był synem hetmana wielkiego koronnego Stanisława Rewery Potockiego i pomimo tego, że nigdy nie doczekał się nominacji na buławę wielką koronną, na trwałe zapisał się w dziejach Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wychowany w duchu legalizmu, przez większość lat swojej aktywności pozostawał wierny dworowi i u jego boku powoli budował swoją karierę polityczną. Na trwałe związał się ze stronnictwem profrancuskim w Polsce, a tym samym z osobą Jana Sobieskiego. To właśnie u jego boku miała rozwijać się kariera polityczna, a także wojskowa przyszłego hetmana polnego. Jego kandydaturę do buławy rozważano już w połowie lat 60. XVII w., jednak doczekać się miał jej dopiero w 1684 r. Ominęła go wyprawa wiedeńska z 1683 roku króla Jana III Sobieskiego, który powierzył mu w tym czasie obowiązki obrony granic i pełną zwierzchność nad wojskiem. Czasami powoduje to postrzeganie Andrzeja Potockiego jako wojskowego regenta czy zastępcy króla na czas jego nieobecności. Jako wódz nie odniósł żadnego wielkiego zwycięstwa, pozostając w cieniu wybitniejszych od siebie. Jednak jego dbałość o armię, jej zaopatrzenie i wyposażenie, czyniła z niego wodza wyjątkowego. Największym pomnikiem jego życia pozostaje Stanisławów. Miasto założone przez hetmana, a nazwane na cześć syna, który zginął w czasie wyprawy wiedeńskiej, do dziś pozostaje trwałym śladem po jego życiu i staraniach. Opiekunem Stanisławowa był drugi syn Andrzeja - Józef, wielki kontynuator rodzinnych tradycji wojskowych, z czasem hetman wieki koronny, jeden z najważniejszych polityków pierwszej połowy XVIII wieku.