Ikona nowoczesności. Kolej w literaturze polskiej

Kolej zmieniła świat, tego sądu nie da się dziś ani podważyć, ani osłabić. Kolej przeformowała przestrzeń (świat pod jej wpływem „ skurczył się”),czas (który nabrał ekonomicznej wartości i stał się fizycznie odczuwalny),relacje społeczne (przyspieszając formowanie się „ ciała zbiorowego”),a także człowieka („ modernizując” zmysły i świadomość). Te wszystkie zmiany nie mogły pozostać bez wpływu na literaturę. Choćby dlatego, że w potocznym rozumieniu literatura mówi o świecie czytelnika, pokazuje ludzi działających w jakiejś przestrzeni i doświadczających czasowości. Rewolucja komunikacyjna nie mogła dotknąć literatury, skoro jest ona jednym z kanałów społecznego komunikowania się. Jeśli nowoczesna, wysokonakładowa prasa wpłynęła na kształt powieści (a w jakimś sensie ten gatunek stworzyła),to trudno zakładać, że wpływu takiego nie wywarła kolej z wszystkim, co z sobą przyniosła. Literatura i kolej kontaktują się od połowy XIX w. rozmaicie. W prezentowanej książce usiłuję te sposoby skatalogować i pokazać, że doświadczanie nowoczesności mogła dokonywać się w kolejowej scenerii. Stawiam tezę, że jazda pociągiem była oprócz przechadzki po wielkomiejskiej ulicy jedną z dwu najważniejszych krystalizacji doświadczenia, o jakim mowa. SPIS TREŚCI Przesłanie / 7 Wprowadzenie / 9 Rozdział 1. Życie jest podróżą (kolejową) / 19 Rozdział 2. Sienkiewicza descensus ad inferos / 35 „ Dziwny kraj” / 35 Podróżowanie „ pozorami prawdy ozdobne” / 41 W „ żółtym domu” / 55 Rozdział 3. Podróże do „ ziemi obiecanej”. Reymont wobec Bestii ludzkiej / 69 O „ spotkaniu się” pociągów pod Warszawą / 69 Między Warszawą a Paryżem / 83 Bestia ludzka po polsku / 95 Rozdział 4. Railway story. Opowiadanie kolejowe / 113 „ Próżnia środkowej przestrzeni” / 113 Grabiński i Demon ruchu / 121 Ginsbert i Kobiety w pociągu / 133 Rozdział 5. Deadline. Jeszcze o opowiadaniu kolejowym / 141 Rozdział 6. Szalona lokomotywa albo witkacy kontra zola / 165 Rozdział 7. Przyboś kolejowy / 191 „ Na nawrotnym kole kolei” / 191 Na uskrzydlonych kołach / 196 Widzenie koleją / 205 Rozdział 8. Kolej i nowoczesna tożsamość. Trzy analizy / 213 Diagram becka / 213 Warszawa funkcjonalna / 221 Na dworcu i pod dworcem ... / 226 Rozdział 9. Maszyna na wystawie. Szlakiem tuwimowej Lokomotywy / 235 Lokomotywa – wzór 1936 / 235 Lokomotywa – wzór 1947 / 244 Lokomotywa – wzór 1998 / 252 Rozdział 10. Stacja końcowa: Auschwitz. O pociągach i „ śmierci przemysłowej” / 259 Niemcy są ludźmi / 259 „ Dym człowieka” / 271 Rozdział 11. Parowóz dziejów / 287 „ Słowo jak dzwon” / 287 „ Na pełnej parze do stacji marzeń” / 297 „ Uwierzyliśmy megafonom” / 314 Rozdział 12. 253 + 1. Zaproszenie do tematu: Kolej i po-nowoczesność / 319 Zamknięcie / 339 Aneks fotograficzny / 351 Ważniejsze pozycje bibliograficzne / 385 Spis ilustracji / 397 Summary. The icon of modernity. The railway in polish literature / 401 Indeks osobowy / 405