Kierunki poszukiwań: szkice o polskich socjalistach

" Socjalizm nie jest walką o władzę, tylko jest głębokim, świadomym procesem kulturalnym przetwarzającym, przekształcającym człowieka samego, stwarzającym nowy typ człowieka i świadomego robotnika". Słowa Brzozowskiego są podsumowaniem przemyśleń i prac kilku pokoleń marzycieli, naukowców i ludzi czynu. Jeśli przyjrzymy się uważniej, wyczytamy z tego cytatu nie tylko prometejską wiarę w ludzi, lecz także lęk przed światem; usłyszymy urywanie NIE, jakie filozof rzuca swemu społeczeństwu. Ten protest nie oznacza jednak samej negacji; jest pierwszym słowem programu przebudowy. Socjalizm polski nie był ideologią służącą jakiejś grupie do zdobycia i trzymania władzy, nie był systemem chwytów ułatwiających manipulowanie masami, lecz był programem takiego przetworzenia kultury, by zniknęła z niej zarówno przemoc władzy, jak bierność i ciemnota mas, a więc- aby zniknęło samo pojęcie masy. Społeczeństwo r z ą d z o n e miałoby się stać s a m o r z ą d n y m, zasada przymusu- ustąpić zasadzie współrządzenia i- konsekwentnie- wspólnej odpowiedzialności.