Dziennik pisany nocą 1989-1992

W przedmowie do czwartego tomu " Dziennika pisanego nocą" autor stawiał sobie i nam pytanie: " Czym jest mój dziennik?... Łatwiej powiedzieć, czym nie jest. Nie jest na pewno „ dziennikiem intymnym”. Wbrew pozorom nie jest również po prostu zapisem czynności, lektur, refleksji, spotkań, rozmów, podróży, mniej lub więcej powściągliwie odsłanianych przeżyć. Nie jest wreszcie... ujętym w formę dziennika odpowiednikiem Bildungsroman, „ powieści formacyjnej”. Czymże więc jest?". I kilka linijek dalej odpowiadał: " portretem epoki pogłębionym przez delikatnie naszkicowany wizerunek autora w lewym dolnym rogu malowidła". To niezwykle obrazowe sformułowanie najcelniej bodaj oddaje istotę niepospolitego dzieła Herlinga-Grudzińskiego, gdzie sąsiadują ze sobą przemyślenia na temat lektur i komentarze dotyczące bieżących wydarzeń w kraju i na świecie, rozważania natury filozoficznej i alegoryczne opowiadania, polemiki literackie i spory polityczne.