Dwie twarze liberalizmu

Liberałowie zdecydowanie przeciwstawiają się wszelkim formom totalitaryzmu i fundamentalizmu. Dzieli ich jednak wizja dobrego państwa. Liberałowie tradycyjni wierzą w to, że prawdziwie dobre życie może spełnić się tylko w ustroju liberalnym. Ma być uniwersalnym wzorem dla wszystkich ludów – i jak sądzą – najlepiej daje się pogodzić z wymogami nowoczesności. Nie jest to jednak, zdaniem Graya, prawdą. Nie sposób dowieść, że liberalizm jest doktryną uniwersalną, tak jak trudno uwierzyć, że wszystkie narody wcześniej czy później zrozumieją korzyści płynące z liberalnych zasad. John Gray w kolejnej swojej pracy z przekonaniem powtarza, że ustrój liberalny jest szczególnym i wyjątkowym wytworem kultury europejskiej. Opiera się na starej, wywodzącej się z czasów Hobbesa zasadzie modus vivendi. Liberalizm jest swoistego rodzaju teorią europejskiej praktyki opartej na zasadach tolerancji i wolności – nie sposób uznać, że jest to najdoskonalszy sposób życia. Każda z kultur tworzy przecież własne koncepcje dobra. Można natomiast bronić liberalnego ładu, bo odpowiada naszemu sposobowi życia, naszej kulturze. John Gray jest uczniem dwóch największych brytyjskich myślicieli XX wieku: Isaiaha Berlina i Michaela Oakeshotta. Łączy w swojej twórczości wątki liberalne i konserwatywne tworząc oryginalną filozofię postliberalizmu. Paweł Śpiewak