Sprawa ukraińska

Tadeusz Gluziński przedstawia dzieje sprawy ukraińskiej jako walkę o ziemię, wpływy polityczne i przyszłość Polski na Wschodzie. Śledzi rozwój ruchu ukraińskiego od dziewiętnastowiecznej Galicji po konflikty narodowościowe II Rzeczypospolitej, odsłaniając rolę Wiednia, Berlina i Petersburga w podsycaniu antagonizmu polsko-ruskiego. Szczególne miejsce poświęca Michałowi Hruszewskiemu, kształtowaniu idei " Wielkiej Ukrainy" oraz wykorzystaniu historii, szkolnictwa i Cerkwi do budowania ukraińskiego separatyzmu. Przywołując korespondencję polityczną, deklaracje partyjne i artykuły prasowe, ukazuje współpracę działaczy ukraińskich z niemiecką Hakatą oraz niemieckie plany ekspansji na Wschód. Opisuje narastanie terroru politycznego, zabójstwo namiestnika Andrzeja Potockiego, obronę Lwowa i wojnę polsko-ukraińską. Analizuje sprzeczne interesy Ukrainy naddnieprzańskiej i galicyjskiej, których rozbieżność ujawniły walki o własną państwowość oraz stosunek do Polski i bolszewików. Ostro rozlicza polskich polityków z kolejnych ugód, jednostronnych ustępstw i lekceważenia doświadczeń polskiej ludności ziem południowo-wschodnich. Rozróżnia przy tym interesy ludności ruskiej i cele ukraińskich organizacji politycznych, odrzucając przymusowe wynaradawianie jako metodę działania. Własny program opiera na umocnieniu polskiej obecności gospodarczej i kulturalnej, przeciwstawieniu się separatyzmowi oraz zbliżeniu Rusinów do Polski poprzez wspólnotę interesów, tradycji i codziennego życia. (reprint wydania z 1937 r.)