Bohater obok świata

Ireneusz Iredyński (1939–1985) debiutował jako poeta w latach antystalinowskiej odwilży, był znaczącym przedstawicielem kręgu pisma „ Współczesność”. Na początku lat sześćdziesiątych głośny był jego debiut prozatorski Dzień oszusta z oburzeniem komentowany przez oficjalną krytykę i władze. Później Iredyński stał się pisarzem popularnym dzięki cenionej (także za granicą) dramaturgii. Po śmierci popadł w zapomnienie. Jego postać kojarzy się z legendą, której źródłem jest choćby wspomniana atmosfera wokół Dnia oszusta czy demonstracyjnie kontestatorska postawa. Książka Zdzisława Marcinowa zaczyna się od próby scharakteryzowania publicystyki pisarza, jego uczestnictwa i usytuowania w życiu literackim przełomu lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych. Dalsze dwa rozdziały są poświęcone debiutanckim utworom poetyckim – tym drukowanym od roku 1955 w prasie, świetnie przyjętemu pierwszemu tomikowi Wszystko jest obok oraz autobiograficznemu poematowi Testament 1965. Kolejne rozdziały są poświęcone utworom prozatorskim. Ta partia książki rozpoczyna się omówieniem „ sprawy Dnia oszusta”. Następny rozdział jest próbą odejścia od stereotypowego odczytania mikropowieści Ukryty w słońcu jako kontynuacji nurtu „ czarnej literatury”. Piszący dostrzega w tym utworze opowieść o wielkim uczuciu, trudnym do udźwignięcia. Kolejny rozdział to opis politycznego kontekstu opowiadań z tomu Związki uczuciowe. Ostatnie dwa rozdziały są próbą odczytania specyficznego kodu autobiograficznego powieści Iredyńskiego z lat siedemdziesiątych. Książka nie ma charakteru całościowej monografii; dotyczy wymienionych w jej podtytule poezji i prozy. Jej kształt – co na koniec warte zaznaczenia - określiły rezultaty bibliograficznych i bibliotecznych kwerend. Ujawniły one istnienie tekstów godnych bliższej uwagi, tworzących ciekawe konteksty dla utworów poetyckich i prozatorskich pisarza.